Opwindend werk bij de gemeente

Toren Martinuskerk rond 1940 met het front van het uurwerk zoals Mathieu Laenen dat onder beheer had
GAW Beeldbank ALB.43.01

Wat men ook over werkzaamheden van een gemeenteambtenaar mag denken, in vroeger dagen was er ten minste één medewerker die kon zeggen dat hij een opwindende baan had: de gemeentelijke klokopwinder.

Personeelsdossiers

In de personeelsdossiers in het Nieuw Archief der Gemeente Weert van 1795 tot 1920 komen we drie dossiers tegen van mannen die in het verleden deze taak op zich hebben genomen. Bij  één van de dossiers gaat het om een sollicitatie, de andere twee zijn wat banaler van aard. Zij bevatten verzoeken om salarisverhoging.

Opwinder der kerkklokken

Ging men als klokopwinder nu overal klokken opwinden? Nee, om dat soort opwinding ging het niet. De persoon in kwestie had tot taak om het uurwerk in de kerktoren, de kerkklok, steeds opgewonden te houden en daarmee de Weertenaar ervoor te behoeden dat hij te laat in de mis of op het werk kwam. Daar kwam bovendien nog het plegen van klein onderhoud bij want in één van de verzoeken om salarisverhoging wijst de betrokkene op de kosten voor aanschaf van de olie. Een andere klokopwinder, F. Scholl, maakt in een vergelijkbaar schrijven uit circa 1880 kenbaar dat hij belast is met het smeren en zelfs luiden der klokken.

Omwille van een talrijk gezin

Eén sollicitatiebrief uit 1872 is bewaard en stamt van ene Antoon Leenen. Als motivatie voor zijn sollicitatie geeft hij op dat hij een talrijk gezin moet onderhouden´ waarvan het merendeel nog niet in staat is in hun eigen behoeften te kunnen voorzien. Tegenwoordig hoef je met een dergelijk argument niet meer aan te komen.

Baantje ´erbij´

Het uurwerk van de St. Martinuskerk na de val van de toren in november 1940
GAW Beeldbank 6151

Klokopwinder was geen fulltime baan. In een schrijven uit 1918 aan zijn werkgever geeft Mathieu Leenen zich uit als kleermaker, Antoon Leenen, zo blijkt uit de het Bevolkingsregister, was van beroep tingieter. Het salaris was navenant. F. Scholl vond het na meer dan een halve eeuw na zijn aanstelling in 1830 wel eens tijd zijn´gratificatie´van veertien gulden en zeventien cent wat verhoogd te zien. Zijn verzoek is het vermelden waard. Na een korte opgave dat hij ´in armoedige omstandigheden verkeert, en eenige tractementsverhooging hem zeer te stade zou komen´ sluit hij zijn brief met de prachtige volzin:

´Redenen waarom hij de eerbiedige vrijheid durft nemen, U E[delachtbare] te verzoeken om, nu zoovele gemeente-ambtenaren zich reeds in een tractementsverhooging mogen verheugen, ook hem, die zich mag vleien gedurende een halve eeuw naar ieders voldoening zijn plicht te hebben vervuld, insgelijks eenige vermeerdering van belooning toe te staan´.

Helaas weten we niet of zijn verzoek gehonoreerd werd. Wellicht wel, want als Mathieu Leenen een kleine veertig jaar later aanklopt bij de Raad om verhoging van zijn jaarlijkse salaris, staat het bedrag ondertussen op ƒ 60,00. Mathieu schroomt niet om gelijk al ƒ 100,00 te vragen. Succes heeft hij wel gehad want onder aan het schrijven is met blauw potlood het nieuwe salaris vermeld van ƒ 80,00.

Uranium

Het echtpaar Tjeu en Nel Leenen-Janssen wordt gefeliciteerd door koningin Juliana
GAW Beeldbank foto A. Stribos

Overigens bleek bij het speurwerk in de gegevens van de Burgelijke Stand en het bevolkingsregister dat deze Mathieu als Matheus Joannes in 1858 geboren was uit het huwelijk van Joanna Catharina Reemers en Antoon Leenen uit de Beekstraat, bovengenoemde sollicitant klokopwinder. De zoon trad, zo blijkt, in de voetsporen van zijn vader.
Van deze Mathieu is nog een ander opmerkelijk feit bekend. Hij trouwde in 1880 met Maria Petronella (Nel) Janssen en in april 1950 vierde het paar het 70-jarig huwelijksfeest. Burgemeester Kortman sprak bij deze gelegenheid van een ´uranium´bruiloft. Voorwaar… een zeldzame prestatie die ook met een felicitatie van koningin Juliana, toen op bezoek in Weert, werd beloond.
Helaas stierf Mathieu kort daarna al op 7 mei 1950, 92 jaar oud.

Theo Schers
Erfgoedcluster Weert

Bron

Land van Weert rubriek Wieert Ton en Noow 15 oktober 2008

Lees ook

17 september 2008 Kantonnier Kuuëtele Neer

12 november 2008 Nachtwakers ... lawaaimakers

7 januari 2009 'Bromsnorren' in Weert

2 februari 2009 Interieurverzorger was vroeger schoolpoetser

1 april 2009 Werk zonder aanzien: putjesschepper

29 april 2009 Heen en weer ... en heen en weer

27 mei 2009 De Lantaarnopsteker

Terug in de tijd

Ga naar het overzicht Toen en Noow 2008

Ga naar het overzicht Toen en Noow vanaf 2008